Felietony

Najnowsze oferty








































Data pewna...

11/2/2016 | Anna Jackowska
W przepisach Kodeksu cywilnego spotykamy się z wymogiem przedstawienia dokumentu zaopatrzonego w datę pewną. Tak stanowi np. art. 678 kc. Z jego treści wynika, że w przypadku zbycia rzeczy najętej w czasie trwania najmu nabywca wstępuje w stosunek najmu na miejsce zbywcy; może jednak wypowiedzieć najem z zachowaniem ustawowych terminów wypowiedzenia. Uprawnienie do wypowiedzenia najmu nie przysługuje nabywcy, jeżeli umowa najmu była zawarta na czas oznaczony z zachowaniem formy pisemnej i z datą pewną, a rzecz została najemcy wydana.

 
Należy pamiętać, że data pewna jest elementem formy czynności prawnej i może dotyczyć tylko formy pisemnej. Warunki jakie muszą być spełnione, aby dana data została uznana za pewną określa art. 81 kc . Konstrukcja tego przepisu nie jest jednorodna pod względem rodzaju wymagań czynności faktycznych oraz skutków w zakresie wyrażania dat rzeczywistych, a także z uwagi na cel jakiemu, w ramach instytucji formy czynności prawnej, data pewna może służyć.

Data pewna, o której mowa w art. 81 § 2 kc, nie jest równoważna dacie pewnej przewidzianej w art. 81 § 1 kc. Zastrzeżenie formy pisemnej z datą pewną spełnia swoje funkcje wyłącznie przy założeniu, że jest to data pewna w rozumieniu art. 81 § 1 kc, gdyż tylko ją charakteryzuje całkowita niewzruszalność (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 lutego 2007 r., sygn. akt I ACa 1569/06,OSP 2009, nr 1, poz.5, str.5)

Sąd Najwyższy Izba Cywilna w wyroku z dnia 19 listopada 2003 r., sygn. akt V CK 455/02, Legalis nr 62822, stwierdził, że w § 1 art. 81 kc jest mowa o urzędowym poświadczeniu daty. Wymaganą czynnością faktyczną jest potwierdzenie daty przez notariusza lub inny organ, któremu ustawodawca powierzył taka funkcję. Urzędowym poświadczeniem objęta jest data czynności prawnej, a ściślej – data złożenia oświadczenia woli wyrażającego tę czynność prawną. Wprawdzie art. 81 § 1 kc nie zawiera określenia „urzędowe poświadczenie tej daty”, ale jest oczywiste – w przekonaniu Sądu Najwyższego – gdy się zważy, że przepis ten swoją hipotezą obejmuje sytuację, w której ustawa uzależnia od daty pewnej ważność albo określone skutki czynności prawnej. Data pewna w art. 81 § 1 kc jest więc elementem formy szczególnej, o której mowa w art. 73 § 2 kc, tj. formy pisemnej z datą pewną. Zachowanie tej formy polega na sporządzeniu aktu pisemnego zawierającego oświadczenie woli, opatrzeniu go datą i potwierdzeniu przez właściwą osobę urzędową.

Sąd Najwyższy w wyżej wspomnianym wyroku, podniósł, że urzędowe poświadczenie daty, choć „wywołuje skutki prawne w sferze ważności czynności prawnej lub powstania określonych jej skutków, nie może zmaterializować się w stosunku do oświadczenia woli jako materialnoprawnej konstrukcji lecz tylko w odniesieniu do jej formalnego znaku jakim jest akt dający się zmysłowo postrzegać. Zresztą, zgodnie z regułami wykładni językowej, znaczenia zwrotu »forma pisemna z datą pewną« nie daje się rozumieć inaczej jak tylko »forma pisemna zawierająca datę pewną« lub, ujmując rzecz najprościej »pismo zawierające datę pewną«. Poświadczeniu podlega zatem data figurująca w akcie pisemnym obejmującym oświadczenie woli. Skoro przepis art. 81 § 1 kc traktuje o dacie pewnej jako urzędowym poświadczeniu daty, od którego ustawa uzależnia ważność albo określone skutki czynności prawnej, to należy przyjąć, że czynność faktyczna poświadczenia odnosi się do daty figurującej w akcie pisemnym zawierającym oświadczenie woli. Tego rodzaju urzędowe potwierdzenie daty zaświadcza nie tylko o dacie zaistnienia skutków oświadczeni, ale jednocześnie, lub może przede wszystkim, przesądza o samym dokonaniu tej czynności prawnej. Stanowi niezbędny element o charakterze konstytutywnym, którego spełnienie warunkuje skutek w postaci bytu oświadczenia woli jako czynności prawnej. Brak powyższej formy powoduje nieważność oświadczenia woli (art. 73 § 2 kc). Data pewna z art. 81 § 1 kc wyraża datę złożenia oświadczenia woli niezbędną do ważności oświadczenia woli. Wykazanie daty pewnej umowy, dla której zastrzeżona jest forma pisemna z datą pewną, wymaga wykazania urzędowego poświadczenia daty złożenia przez strony na piśmie zgodnych oświadczeń woli.”

Natomiast w art. 81 § 2 kc mowa jest o innych czynnościach lub zdarzeniach niż urzędowe poświadczenie daty, z którymi ustawa wiąże skutek w postaci pewności daty czynności prawnej. Chodzi tu o stwierdzenie dokonania czynności w jakimkolwiek dokumencie urzędowym lub o umieszczenie na dokumencie obejmującym przedmiotową czynność jakiejkolwiek wzmianki przez organ państwowy, organ jednostki samorządowej albo przez notariusza. Powyższe czynności, względnie zdarzenie, także skutkują przyjęciem, że czynność prawna ma datę pewną. Nie wyrażają jednak daty dokonania czynności, a ściślej - daty złożenia oświadczenia woli, lecz inną datę rzeczywistą. Uwzględnienie w innym dokumencie urzędowym faktu dokonania czynności (art. 81 § 2 pkt 1 kc) lub umieszczenie wzmianki (art. 81 § 2 pkt 2 kc) zaświadcza o tym, że określona czynność istniała w czasie sporządzania dokumentu urzędowego lub w czasie dokonywania wzmianki (przez umieszczenie "jakiejkolwiek wzmianki" w myśl tego przepisu należy rozumieć np. datę pobrania opłaty skarbowej i jej skasowania przez organ państwowy na dokumencie, datę stempla pocztowego, odcisk pieczęci oznaczającej datę zarejestrowania pisma. Data tej czynności stanowi datę pewną. Przepis art. 81 § 2 pkt. 2 kc ma na celu stwierdzenie istnienia dokumentu w chwili dokonywania wzmianki.). Nie ma znaczenia, czy organ stwierdzający lub dokonujący wzmianki miał świadomość treści czynności, względnie jej skutków prawnych; w art. 81 § 2 pkt 1 istotne jest, czy czynność, do której się odniósł, nie budzi zastrzeżeń co do faktu jej dokonania w porównaniu z czynnością, która podlega ocenie pod kątem legitymowania się datą pewną w rozumieniu art. 81 § 2 pkt 1 kc. Dla identyfikacji tego rodzaju wystarczające jest posłużenie się przyjętą przez stronę nazwą czynności lub jej datą wynikającą z aktu pisemnego.

Sąd Najwyższy w cytowanym wyroku wyraził przekonanie, że „czynność prawna, dla której ustawa zastrzega formę pisemną z datą pewną pod rygorem nieważności nie może uzyskać daty pewnej w sposób przewidziany w art. 81 § 2 pkt 1 kc.”

Specyficznej sytuacji dotyczy treść art. 81 § 3 kc: W razie śmierci jednej z osób podpisanych na dokumencie datę złożenia przez tę osobę podpisu na dokumencie uważa się za pewną od daty śmierci tej osoby.

Zwrócić należy uwagę, że od dnia 7 października 2016 r. (kolejnej nowelizacji Kodeksu cywilnego) art. 81 § 2 kc posiada również pkt. 3, stanowiący, że czynność prawna ma datę pewną także w razie opatrzenia kwalifikowanym elektronicznym znacznikiem czasu dokumentu w postaci elektronicznej - od daty opatrzenia kwalifikowanym elektronicznym znacznikiem czasu.



 
Anna Jackowska
prawnik, Ekspert Polskiej Federacji Rynku Nieruchomości

Notes

zapytaj eksperta
CCIM najlepszy program edukacyjny

Partnerzy

  • ARCHETON - projekty domów
  • Centralny Rejestr
  • Facebook nieruchomości
  • realtor.com